logo

Perspectieven op de toekomst

Een gezonder Nederland: wat bedoelt u daarmee?

Nieuwjaarskaart VTV

Wat is de belangrijkste trend in de volksgezondheid?

De VTV-2014 biedt een overzicht van de belangrijkste trends in de volksgezondheid. Welke van deze toekomstige problemen zou vandaag als eerste moeten worden aangepakt? Zijn de stijgende zorguitgaven belangrijker dan de stijging van het aantal chronisch zieken? Of andersom? En zijn de hardnekkige sociaaleconomische gezondheidsverschillen een belangrijk probleem? En is het belangrijk dat burgers meer zelf willen beslissen? Aan welke van deze trend we het meeste belang hechten, is afhankelijk van normen en waarden.Demonstratie meer gezondheid

Meer gezondheid en betere zorg, dat wil toch iedereen?

Iedereen wil meer gezondheid. Tot je doorvraagt naar wat mensen daar onder verstaan. Is gezondheid vooral een lang leven zonder ziekte? Of is het kunnen meedoen, ook met beperkingen? En maakt het iets uit dat sommige groepen een grotere kans op ziekte hebben dan andere? Of is gezondheid vooral geen zorg gebruiken? Of betekent gezondheid voor iedereen wat anders? Over de antwoorden op deze vragen zijn we het niet eens.

En betere zorg, is dat zorg waardoor je geneest? Of wordt er dan vooral gezorgd voor  kwetsbare mensen? Wordt er dan beter naar de patiënt geluisterd? Of is betere zorg vooral doelmatige zorg? Ook daarover is geen consensus. Kortom: op het terrein van volksgezondheid en zorg is er veel discussie over de meest wenselijke toekomst. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) beveelt in dat geval aan om in een toekomstverkenning expliciet aandacht te besteden aan deze normatieve discussies.
Dat hebben we gedaan in de VTV-2014.

Vier maatschappelijke opgaven voor de volksgezondheid

De trends in de volksgezondheid legden we in discussiebijeenkomsten voor aan een groot aantal partijen (stakeholders), zowel binnen als buiten de zorg. Samen met hen formuleerden we vier maatschappelijke opgaven voor onze toekomstige volksgezondheid:

1. Iedereen zo lang mogelijk gezond houden en zieken zo snel mogelijk beter maken
2. Kwetsbare mensen ondersteunen en maatschappelijke participatie bevorderen
3. Autonomie en keuzevrijheid van de burger stimuleren
4. De zorg betaalbaar houden

Vier perspectieven op de volksgezondheid

Toekomstscenario’s op basis van perspectieven

De maatschappelijke opgaven vormen de basis voor onze toekomstscenario’s ‘Op en top gezond’, ‘Iedereen doet mee’, ‘Heft in eigen handen’ en ‘Gezonde welvaart’. Voor elk toekomstscenario is een wenselijk toekomstbeeld van Nederland in 2040 beschreven, en een strategie om daar te komen. Daarbij staat één van de maatschappelijke opgaven centraal: de andere opgaven zijn daaraan ondergeschikt. Alle toekomstscenario zijn gebaseerd op een eigen perspectief op gezondheid en kwaliteit van zorg.
 

Discussies verhelderen

Ieder toekomstscenario is eenzijdig en zal zelfstandig nooit werkelijkheid worden. Samen laten ze de diversiteit in visies op de toekomst zien. Zo kunnen ze politici, beleidsmakers, wethouders, professionals en patiëntenorganisaties helpen bij het zoeken naar verbindingen tussen diverse partijen. In de VTV-2014 kiezen we uiteindelijk niet voor een van deze toekomstscenario’s. Het zijn hulpmiddelen om discussies te verhelderen en strategische kansen en keuzes bloot te leggen.
 

Op en top gezond

Opgaven en drijfveren

  • Lang en gezond leven
  • Een gezonde leefstijl
  • Bescherming tegen gezondheidsgevaren
  • Effectieve preventie en effectieve zorg

Gezondheid en zorg in dit perspectief

In dit perspectief ben je gezond als je geen ziekte hebt. Je leeft gezond als je niet rookt, gezond eet en voldoende beweegt. Bij zorg denk je in dit perspectief aan preventie en aan zorg gericht op genezing. Zorg is goed als zieken worden genezen, en vroegtijdig overlijden wordt voorkomen.

Iedereen doet mee

Opgaven en drijfveren

  • We beschermen en steunen de zwakkeren
  • We sluiten niemand uit
  • Mensen met gezondheidsproblemen doen mee
  • Preventie en zorg richten zich op kwetsbare groepen

Gezondheid en zorg in dit perspectief

In dit perspectief gaat het goed met je als je meedoet. Zorg is in dit perspectief veel breder dan medische zorg. Ook welzijnswerk en arbodiensten vallen hier onder. Gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidszorg spelen in dit perspectief een belangrijke rol. Zorg is goed als mensen daardoor weer kunnen meedoen. Dat geldt vooral voor de maatschappelijk zwakkeren.

Heft in eigen handen

Opgaven en drijfveren

  • We weten zelf het beste wat goed voor ons is
  • Het gaat om de kwaliteit van ons leven
  • De overheid biedt ruimte aan plannen van burgers
  • Zorgverleners luisteren naar ons

Gezondheid en zorg in dit perspectief

In dit perspectief betekent gezondheid vooral ‘kwaliteit van leven’. Wat dat precies inhoudt, dat beoordeelt ieder voor zichzelf. Preventie en zorg zijn brede begrippen. Ook alternatieve geneeswijzen en ‘life-coaches’ kunnen hieronder vallen. Zorg is goed als de patiënt tevreden is. Wat in deze beoordeling meeweegt, bepaalt iedere patiënt voor zichzelf.
 

Gezonde welvaart

Opgaven en drijfveren

  • Welvaart, ook voor komende generaties
  • De overheid houdt voldoende geld over voor onderwijs en andere overheidstaken
  • Burgers en werkgevers kunnen de zorgpremies blijven betalen
  • Doelmatige zorg voor wie het echt nodig heeft

Gezondheid en zorg in dit perspectief

In dit perspectief ben je gezond als je geen zorgkosten vergoed krijgt van de zorgverzekeraar. Zorg wordt in dit perspectief versmald tot noodzakelijke zorg, betaald uit de collectieve middelen. Zorg is goed als ze zinnig en zuinig is. Dat beoordeelt de minister van VWS samen met zorgverzekeraars.

Gezondheid, participatie en welvaart

Experts scoren de toekomstscenario’s

In expertbijeenkomsten hebben we de mogelijke effecten verkend van ieder toekomstscenario op de opgaven van de andere scenario’s. We vroegen de groepen experts om de vier toekomstscenario’s te scoren ten opzichte van het trendscenario. We waren vooral benieuwd naar mogelijke ‘bij-effecten’ van de toekomstscenario’s.

Kansen en keuzes in drie verhalen

Als een toekomstscenario positief of neutraal uitwerkt op de opgave van een ander toekomstscenario, spreken we van een kans. Als een toekomstscenario negatieve effecten heeft op een opgave, dan zijn (politieke) keuzes nodig , of aanvullend beleid. De belangrijkste resultaten vatten we hieronder samen in drie verhalen.
 

 

 

Samenspel van gezondheid...

Als wordt ingezet op meer gezondheid en een langer leven vanuit het perspectief ‘Op en top gezond’, leidt dat ook tot minder beperkingen voor chronisch zieken. Ze kunnen daardoor beter participeren.

Op en top gezond: Leren, werken, meedoen

 

 

… en participatie …

En als vanuit het perspectief ‘Iedereen doet mee’ wordt ingezet op meer  arbeidsparticipatie en onderwijsdeelname van kwetsbare groepen, dan leidt dat  tot minder ziektelast in de bevolking.

Iedereen doet mee: Langer leven zonder ziekte

 

 

… leidt tot meer welvaart…

Meer gezondheid, onderwijsdeelname en arbeidsproductiviteit leiden samen tot  meer welvaart. Meer welvaart is een belangrijke uitkomst in het perspectief ‘Gezonde welvaart’.

Lang leven zonder ziekte + Leren werken, meedoen: Welvaart

 

 

… maar ook tot hogere zorguitgaven, ...

Inzetten op meer gezondheid en participatie leidt mogelijk tot hogere zorguitgaven. Dat is ook een belangrijke uitkomst in het perspectief ‘Gezonde welvaart’.

Lang leven zonder ziekte + Leren, werken, meedoen: Welvaart en zorguitgaven

 

 

... dat zijn tegengestelde effecten.

Meer participatie en meer zorguitgaven hebben een tegengesteld effect op de welvaart. In een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) kan het netto effect worden geschat.

Op en top gezond + Leren, werken, meedoen: Welvaart

 

Kwetsbare groepen: gezondheid en autonomie

Eigen regie is niet altijd haalbaar voor iedereen.

Als vanuit het perspectief 'Heft in eigen handen' wordt ingezet op meer ruimte voor diversiteit en keuzevrijheid, zullen kwetsbare groepen mogelijk niet meer volwaardig kunnen meedoen. Dat is een opgave vanuit het perspectief ‘Iedereen doet mee’.

Heft in eigen handen: kwetsbaren blijven achter

 

Ondersteuning van kwetsbare groepen ...

Als vanuit het perspectief ‘Iedereen doet mee’ wordt ingezet op het bevorderen van participatie van kwetsbare groepen, dan kunnen ze beter participeren.

Iedereen doet mee: Kwetsbaren doen mee

 

… leidt tot meer autonomie …

En als vanuit het perspectief ‘Iedereen doet mee’ wordt ingezet op het bevorderen van participatie van kwetsbare groepen, dan leidt dat mogelijk ook tot meer autonomie en shared decision making: opgaven vanuit het perspectief ‘Heft in eigen handen’.
 

Iedereen doet mee: Meer autonomie

 

… en minder ziektelast.

Wanneer wordt ingezet op ondersteuning en begeleiding van kwetsbare groepen,  leidt dat mogelijk ook tot minder ziektelast in de totale bevolking: een opgave vanuit het perspectief ‘Op en top gezond’.

Iedereen doet mee: Minder ziektelast


 

Ruimte voor autonomie ontstaat niet vanzelf

De rol van burgers wordt niet vanzelf groter …

In veel beleidsstukken en rapporten staat dat de burger een grotere rol moet krijgen. Dat sluit aan bij de wens van een groot deel van de bevolking.

Twee mensen op een bankje

 

 

... als lang leven zonder ziekte …

Inzetten op meer gezondheid en langer leven vanuit het perspectief ‘Op en top gezond’ leidt door een sterkere druk op gezond leven mogelijk tot minder autonomie en shared decision making. Dit zijn opgaven in het perspectief ‘Heft in eigen handen’.

Op en top gezond

 

 

... en betaalbare zorg op de voorgrond staan.

Datzelfde gebeurt als vanuit het perspectief ’Gezonde welvaart’ de keuzevrijheid wordt beperkt om de groei van de zorguitgaven te beheersen. Autonomie en keuzevrijheid raken snel op de achtergrond als andere opgaven op de voorgrond staan.

Op en top gezond en Gezonde welvaart

 

 

 

 

Meer informatie over kansen en keuzes

In de VTV-2014 hebben we deze verhalen uitgebreid beschreven in zeven kansen en keuzes. Daarbij geven we ook steeds een voorbeeld, om het concreet te maken:

  • Samenspel gezondheid en participatie
  • Welvaart door gezondheid en participatie
  • De beste zorg voor iedereen kost veel
  • Gezondheid door zorg voor kwetsbaren
  • Eigen regie niet haalbaar voor iedereen
  • Autonomie door zorg voor kwetsbaren
  • Ruimte voor autonomie komt niet vanzelf

 

 

Een gezonder Nederland in 2040?

Wat we bedoelen met ‘Een gezonder Nederland’, en wat we belangrijk vinden, is onderwerp voor discussie. Daarin geeft de VTV-2014 niet het definitieve antwoord. Wel dragen we bij aan deze discussies met:

  • Een beschrijving van de huidige volksgezondheid
  • Een beschrijving van de verwachte trends
  • Vier perspectieven op de volksgezondheid
  • Strategische kansen en keuzes voor de toekomst

We denken graag met u mee: vtv2014@rivm.nl

Ga naar www.eengezondernederland.nl

Home / De VTV-2014 / Highlights / Perspectieven op de toekomst