logo

Maatschappelijke kosten-baten analyses (MKBA’s)

Vrouw op de markt

Inschatten van doelmatigheid met een MKBA

Een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) toont de voor- en nadelen van een maatregel, zoals de aanleg van een weg of woonwijk. Door deze voor- en nadelen zoveel mogelijk in cijfers en vervolgens in euro's uit te drukken, geeft een MKBA inzicht in het effect van de maatregel op de welvaart in Nederland. Een goede MKBA kan ook op het terrein van volksgezondheid en zorg helpen bij de beleidsvoorbereiding en de besluitvorming. Daarvoor moeten economen nog wel enkele methodologische aspecten nader uitwerken en bediscussiëren [1 - 2]. Zie ook: VTV-themarapport Op weg naar MKBA's in preventie en zorg.

De waarde van gezondheid?

In een MKBA wordt de gezondheidswinst van een maatregel in een economische waarde uitgedrukt. Alleen op die manier speelt gezondheid een rol in de uiteindelijke afweging van kosten en baten. Een recent Nederlands onderzoek levert schattingen op voor de waarde van gezonde levensjaren (QALY’s) van ongeveer 60.000 euro per jaar [3]. Dit lijkt vooralsnog een bruikbaar uitgangspunt voor het schatten van de waarde van een QALY in een MKBA [4]. Dit zijn overigens geen échte euro’s die je zou kunnen uitgeven, of die meetellen in het bruto binnenlands product (BBP). Het gaat hierbij alleen om anonieme ‘statistische’ gezondheidsverliezen of –winsten. Een MKBA is niet bedoeld voor beslissingen over maatregelen die concrete personen aangaan, zoals patiënten in de zorg [4].

Aandacht voor verdelingseffecten

In de meeste MKBA’s wordt de totale welvaart berekend door de individuele welvaart van alle inwoners bij elkaar op te tellen [5]. Bij wie de kosten en baten terechtkomen komt niet tot uiting in het uiteindelijke saldo van een MKBA. Voor het nemen van beslissingen op het terrein van volksgezondheid en zorg is dat wel belangrijke informatie: bij maatregelen rond preventie of zorg is immers vrijwel altijd sprake van verdelingseffecten. Daarom moeten de verdelingseffecten in een zorg-MKBA altijd uitgebreid worden gerapporteerd [4]. En dan gaat het niet alleen om de herverdeling van inkomen (de ‘koopkrachtplaatjes’), maar ook om de verdeling van gezondheid en zorg en de herverdeling van kosten tussen bedrijven en consumenten [4].

Arbeidsbaten vaak doorslaggevend

Maatregelen die de volksgezondheid beïnvloeden, kunnen indirect kosten of baten opleveren via de arbeidsmarkt. Werknemers kunnen dankzij een verbeterde gezondheid weer aan het werk en zijn daar ook productiever. Preventie- en zorgmaatregelen zijn vaak vooral dankzij de arbeidsbaten doelmatig. Ook in een MKBA heeft het meetellen van de arbeidsbaten vaak een doorslaggevend effect op het saldo [4].

Meer informatie

VTV-themarapport Op weg naar MKBA's in preventie en zorg

  1. Romijn G, Renes G. Algemene leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse Den Haag: Centraal Planbureau (CPB); 2013.
  2. Pomp M, Schoemaker CG, Polder JJ. Op weg naar maatschappelijke kosten-batenanalyses voor preventie en zorg. Themarapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Bilthoven: RIVM; 2014.
  3. Bobinac A, Exel NJA van, Rutten FFH, Brouwer WBF. Valuing QALY gains by applying a societal perspective. Health Economics, 2013;22(10): 1272-1281.
  4. Pomp M, Schoemaker CG, Polder JJ. Op weg naar maatschappelijke kosten-batenanalyses voor preventie en zorg. Themarapport Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2014. Bilthoven: RIVM; 2014.
  5. Romijn G, Renes G. Algemene leidraad voor maatschappelijke kosten-batenanalyse Den Haag: Centraal Planbureau (CPB); 2013.

 

Home / Kansen en keuzes / De beste zorg voor iedereen kost veel / Maatschappelijke kosten-baten analyses (MKBA’s)

Menu